ABD’de yapay zekâ veri merkezlerinin hızla yayılması, enerji kullanımı, çevre kirliliği, su tüketimi ve istihdam vaatleri konusunda yerel tepkileri artırıyor. Philadelphia’da çevre adaleti örgütü Philly Thrive, henüz resmî bir proje sunulmamış olmasına rağmen kentte veri merkezi inşaatlarının geçici olarak durdurulmasını istiyor. Belediye yetkilileri, Northeast Philadelphia ile Southwest Philadelphia’daki Grays Ferry mahallesini iki olası bölge olarak belirledi.
Philly Thrive’ın eş genel müdürü Shawmar Pitts, Grays Ferry’de, 2019’daki patlamanın ardından kapanan ve o dönemde Doğu Yakası’nın en büyük petrol rafinerisi olan tesisin yakınında büyüdü. Pitts, 2018’de Philly Thrive’ın mahallede paylaştığı bilgiler sayesinde çevresindeki kronik hastalıklarla rafineri arasındaki olası bağlantıyı fark ettiğini söyledi. Örgütün yönetim kurulu başkanı Sonya Sanders da 2020’de nadir görülen bir kemik kanserinden ölen eşinin hastalığından rafineri emisyonlarını sorumlu tuttu.
Pazartesi günü Philadelphia Belediye Binası önünde düzenlenen No Data Centers in Philly kampanyasının ilk mitingine 100’den fazla kişi katıldı. Göstericiler kirlilik, gürültü, sınırlı istihdam, gözetim, su ve elektrik kaynakları üzerindeki baskı gibi kaygıları dile getirdi. Clean Air Council avukatı Annie Fox, Pennsylvania’da planlanan tipik bir veri merkezinde yüzlerce dizel motor bulunduğunu ve aşırı sıcaklarda elektrik şebekesi zorlandığında bunların devreye alınabileceğini belirtti.
Kapanan Philadelphia Energy Solutions rafinerisi günde 335,000 varile kadar ham petrol işliyordu; olası bir veri merkezinin etkisinin aynı ölçekte olmayabileceği ifade ediliyor. Ancak BloombergNEF, ABD’deki veri merkezlerinin 2035 itibarıyla Almanya ve Japonya’nın toplamından daha fazla doğal gaz tüketeceğini öngörüyor. Bu tahmin, kurumun dokuz ay önceki projeksiyonunun neredeyse iki katı. Bir fitküp doğal gazın yakılması 60 gram karbondioksit eşdeğeri salıyor. Ek veri merkezi talebinin günlük 1 milyon metrik ton ilave sera gazı kirliliği yaratabileceği, bunun mevcut ABD emisyonlarının yaklaşık 12%’sine denk geldiği belirtiliyor. Harvard University araştırmacıları ise 2021’de fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin dünya çapındaki her beş ölümden birinden sorumlu olduğunu bildirdi.
Tepkiler sonucunda New York Valisi Kathy Hochul, büyük projeler için yeni izinleri geçici olarak durduran bir kararname imzaladı. Denver, Indianapolis, Asheville, Charlotte ve Reno da etkiler araştırılana kadar veri merkezi moratoryumlarını onayladı.
Neden önemli
Philadelphia’daki tartışmanın resmî bir başvuru ortaya çıkmadan başlaması, veri merkezi kararlarında yer seçimi ve toplumsal onayın proje aşamasından önce gündeme taşındığını gösteriyor. Grays Ferry’nin rafineri geçmişi, olası bir tesisin etkisinin yalnız kendi emisyonlarıyla değil, yıllardır kirlilik ve kronik hastalık kaygıları yaşayan bir mahallenin birikimli yükü üzerinden değerlendirileceği anlamına geliyor. Konu bu nedenle yalnız teknoloji şirketlerini değil, elektrik ve su kaynaklarını yöneten kurumları, belediyeyi ve dizel yedekleme kaynaklı hava kirliliğine maruz kalabilecek sakinleri de ilgilendiriyor. Diğer kentler ve New York’taki geçici izin durdurmaları, etkiler incelenirken moratoryumun kullanılabilen bir kamu politikası aracı olduğunu ortaya koyuyor. Philadelphia için açık kalan soru, herhangi bir proje ilerlemeden önce enerji, su, istihdam, gözetim ve sağlık etkilerinin hangi ölçütlerle değerlendirileceği.
Terim: veri merkezi
Veri merkezi, sunucuların soğutma ve kesintisiz elektrikle birlikte barındırıldığı tesistir; yapay zekâ yatırımlarının elektrik ve su tüketimi tartışması bu tesisler üzerinden yürür.