Yazar, geçen günlerde hayatını kaybeden İoanna Hoca’nın ardından “mekânı cennet olsun” demesine gelen tepkileri eleştiriyor. Bir kesim, Hoca’nın Rum olduğunu belirterek cennet ve rahmet dileklerine karşı çıkarken, karşı taraftan da “nurlarda yatamaz, ışıklarda yürüyecek” sesleri yükseldi. Yazara göre ölüm üzerinden siyasal pozisyon tahkim eden bu iki zihniyet, aynı bıçağın iki yüzü.
Yazar, asıl derdinin sözcüklerin tekeli olduğunu belirtiyor. “Rahmet”, “nûr” gibi sözcükleri kullananın hemen sağcı, “insan hakları”, “eşitlik”, “demokrasi” diyenin ise solcu diye etiketlenmesini sorguluyor. Psikolojide “zihinsel kısayollar” (heuristics) denen bu eğilimin pratik yaşam için gerekli olduğunu kabul ediyor; ancak sözcüklerin siyasal aidiyetten bağımsız olabileceğini akledememenin zihinsel tembellik ve yobazlık olduğunu savunuyor. Yazara göre her “ışıklarda yürüsün” diyen otomatik olarak aydın, her rahmet dileyen de muhafazakâr değildir. Aklı ve kapsayıcılığı savunduğunu söyleyen sekülerliğin, dil kalıplarını dogmaya çevirerek karşı çıktığı muhafazakâr yobazlıkla aynı düzleme düştüğünü vurguluyor.
Neden önemli
Tartışma, kutuplaşmanın siyasetle sınırlı kalmayıp yas ve taziye gibi en ortak insani anlara kadar sızdığını gösteriyor. Ölüm karşısında bile hangi sözcüğün kime ait olduğu denetleniyorsa, bu ortak bir acıyı paylaşma alanının daraldığı anlamına geliyor. Bu denetim tek bir tarafa özgü de değil; farklı söz dağarcıkları kullanan iki kesimin de aynı etiketleme refleksiyle hareket ettiği ileri sürülüyor. Dolayısıyla mesele bir vefat haberinin ötesinde, dilin kimlik belgesine dönüşmesi ve günlük hayatta herkesin kullandığı sözcük üzerinden siyasal olarak fişlenmesi sorunuyla ilgili. Yazının açık bıraktığı soru ise şu: sözcükleri aidiyet yüklerinden arındırmadan ortak bir taziye dili kurmak mümkün mü?