Çin üretimi ucuz fotovoltaik paneller, çatı ve arazi tipi küçük ölçekli güneş enerjisini dünya çapında hızla yayıyor. Panellerin maliyeti milenyum başındaki watt başına $5-$6 seviyesinden bugün yaklaşık 12 sente geriledi. Wood Mackenzie, Çin’in üretim kapasitesini yaklaşık 1.36 teravat olarak hesaplıyor. Energy Institute’a göre küçük ölçekli güneş kapasitesi 2025 sonunda dünya genelinde neredeyse 1.2 teravata ulaştı; bu, teorik kapasite bakımından küresel nükleer enerji filosunun yaklaşık üç katına denk geliyor.
Ucuz paneller, elektriğin pahalı, kıt veya güvenilmez olduğu ülkelerde işletmeler ve haneler için önemli bir seçenek haline geldi. Pakistan’daki Bestway, mevcut 26 MW kapasitesine yıl sonuna kadar 6.34 megavat eklemeyi planlıyor; güneş enerjisi şirketin yılda 3 milyon tondan fazla üretim yapan Chakwal çimento fabrikasının elektriğinin dörtte birinden fazlasını sağlıyor. Ember, Afrika’nın bu yıl yaklaşık 17 gigavat yeni güneş kapasitesi kuracağını ve bunun çoğunun fabrika ve işletmelerde olacağını tahmin ediyor.
Filipinler’de çatı tipi güneş kapasitesinin nisan ayına kadarki 12 ayda neredeyse ikiye katlandığı, konut sistemlerinin yatırımını üç yıldan biraz uzun sürede karşılayabildiği hesaplanıyor. Meralco, yılın ilk altı ayında bu sistemlerin 372 gigavat saat elektrik ürettiğini açıkladı. Hindistan’ın Şubat 2024’te yaklaşık $8 milyar bütçeyle başlattığı destek programı 5 milyondan fazla eve panel kurdu ve ayda yaklaşık 500,000 yeni haneye ulaşıyor. Britanya’da ağustos sonundan beri 800-watt tak-çalıştır paneller mağazalarda satılırken bazı ABD eyaletleri de benzer sistemleri kolaylaştırıyor.
Ancak öz üretim, elektrik şirketlerinin gelirlerini ve şebeke finansmanını zorluyor. Güney Afrika’da Eskom, martta sona eren yıldaki 11.7 teravat saatlik satış düşüşünün yaklaşık yüzde 7’sini çatı panelleri ve bataryalara bağlıyor. Pakistan’da ödeme yapan varlıklı müşterilerin güneşe geçmesi, altyapı maliyetlerinin daha yoksul kesimlere yüklenmesi riskini artırıyor.
Teknik sorunlar da büyüyor. İspanya ve Portekiz’deki bir günlük kesintiye yenilenebilir enerji doğrudan yol açmasa da sistemin büyümeye yeterince uyarlanmadığı belirtildi. Avustralya’da düşük gündüz talebi, tersine enerji akışı ve bulutlar nedeniyle ani üretim düşüşleri şebeke yönetimini güçleştiriyor. Bataryalar, yeni tarifeler, kurulum kayıtları, hava tahminleri ve yapay zekâ destekli modeller çözüm olarak geliştiriliyor.
Neden önemli
Bu ölçek, elektrik üretiminin büyük santrallerden hane ve işletmelere doğru kısmen dağılması anlamına geliyor; özellikle elektriğin pahalı, kıt ya da güvenilmez olduğu yerlerde kullanıcıların şebekeye bağımlılığı azalıyor. Ancak ödeme gücü yüksek müşterilerin kendi elektriğini üretmesi, elektrik şirketlerinin gelir tabanını daraltırken şebekenin sabit altyapı maliyetlerinin daha yoksul tüketicilere kayması riskini doğuruyor. Gündüz talebinin düşmesi, tersine akış ve hava koşullarına bağlı ani üretim değişimleri de panel kurulumunun tek başına yeterli olmadığını; batarya, tarife, kayıt ve tahmin sistemlerinin birlikte yenilenmesi gerektiğini gösteriyor. Açık kalan temel soru, öz üretim teşvik edilirken şebeke güvenilirliğinin nasıl korunacağı ve maliyetlerin tüketiciler arasında nasıl paylaşılacağı.
Terim: şebeke
Elektrik şebekesi, üretim tesislerini tüketiciye bağlayan iletim ve dağıtım ağıdır; arz ile talep anlık dengelenmek zorundadır.