Bilim insanları, laboratuvarda üretilen insan beyni dokusunu, beyin kabuğu gelişimi engellenmiş genetik olarak mühendislik uygulanmış farelere nakletti. Nature’da yayımlanan çalışmada, cilt veya kan hücrelerinden kök hücreler yoluyla üretilen kortikal organoidlerin fare sinir sistemiyle işlevsel bağlantılar kurduğu bildirildi. Stanford Üniversitesi’nden Sergiu Pasca, doğumdan hemen sonra yapılan naklin dokunun geniş biçimde büyümesini sağladığını belirtti. Nakledilen dokuda, nadir von Economo nöronları dahil çeşitli insan hücreleri gelişti. Araştırmacılar bu hayvanları “ksenokortikal fareler” olarak adlandırırken, “insanlaşmış fareler” veya “mini beyinli canlılar” tanımlarını reddetti. Modelin otizm, epilepsi, serebral palsi, şizofreni ve oksijensizlik kaynaklı erken gelişim hasarlarının incelenmesini hızlandırması bekleniyor. Düşük oksijen, insan hücrelerinde hasar ve motor koordinasyon bozuklukları oluşturdu; hayvanlarda ayrıca hafıza farklılıkları gözlendi.
Neden önemli
Bu yaklaşım, insan hücrelerinde ortaya çıkan gelişimsel hasarların sinir sistemiyle etkileşim içinde incelenmesine imkân tanıyan bir araştırma modeli sunuyor. Özellikle düşük oksijenin hem hücresel hasar hem de motor koordinasyon ve hafıza farklılıklarıyla birlikte gözlenmesi, erken gelişim dönemindeki etkilerin farklı düzeylerde değerlendirilmesini sağlayabilir. Otizm, epilepsi, serebral palsi ve şizofreni araştırmaları açısından modelin hangi bulguları güvenilir biçimde yansıttığı, sonraki çalışmaların temel sorusu olacak. İnsan dokusunun farede geniş büyümesi ve işlevsel bağlantılar kurması, bu tür deneylerin metodolojik sınırları ile etik açıklamalarının da araştırmanın ayrılmaz parçası olduğunu gösteriyor.