Michel Foucault’nun düşüncesi yalnızca yayımlanmış kitaplarından okunursa, baştan beri tamamlanmış ve tutarlı bir yapı olarak görülebilir. Stuart Elden’in “Foucault’nun Arkeolojisi” bu yaklaşımın dışındaki çalışma sürecine odaklanıyor. Ayrıntı Yayınları’ndan çıkan kitap, 1961’de “Deliliğin Tarihi”nin yayımlanmasından Foucault’nun 1970’te Collège de France’a seçilmesine uzanan dönemi inceliyor. Elden’in başlıca kaynaklarını elyazmaları, ders notları, okuma kayıtları, taslaklar, mektuplar, editoryal çalışmalar ve tamamlanmamış projeler oluşturuyor. Bu malzeme, okuyan, sınıflandıran, ders veren, fikirlerini değiştiren ve bazı soruları terk eden bir Foucault portresi sunuyor. Arşiv, “Deliliğin Tarihi”, “Kelimeler ve Şeyler” ve “Bilginin Arkeolojisi”ni tek bir programın aşamaları gibi görme eğilimini sorguluyor; farklı ihtimalleri, geri dönüşleri ve yeniden formüle edilen soruları görünür kılıyor. Elden, Foucault’nun bilgi biçimlerinin oluşumunu inceleyen arkeolojik yaklaşımını onun düşünsel oluşumuna uyguluyor.
Neden önemli
Kitabın asıl katkısı, Foucault’nun düşüncesini sonradan kurulmuş bir bütün olarak değil, oluşum halindeki bir çalışma alanı olarak ele almasıdır. Bu yaklaşım, yayımlanmış eserler arasındaki süreklilikleri otomatik kabul etmek yerine, düşünsel yön değişikliklerini, vazgeçilen soruları ve yeniden yapılan kavramları incelemeye açar. Böylece Foucault’nun bilgi, delilik ve tarih üzerine çalışmalarını yalnızca sonuçları üzerinden değerlendiren okumalara karşı, üretim süreçlerini de hesaba katan bir çerçeve sunulur. Kitap özellikle Foucault’nun entelektüel biyografisiyle, arşiv çalışmalarıyla ve düşünce tarihindeki yöntem tartışmalarıyla ilgilenen okurlar için anlam taşırken, bu malzemenin mevcut yorumları ne ölçüde değiştireceği sorusunu da açık bırakır.