İstikbali inşa edecek insan, ilimden irfana, kuvvetten sorumluluğa uzanan bir anlayışla medeniyeti her gün yeniden kurar. Mesele yalnızca teknoloji değildir. İnsanlar medeniyeti binalarda ya da teknolojide değil, düşünce biçimlerinde, ilişkilerinde ve güç ile zayıf karşısındaki tavırlarında her gün yeniden kurar. Bir toplumun geleceği, henüz yazılmamış kanunlardan önce yetiştirdiği insanın karakterinde gizlidir. Bu yüzden “hangi teknolojiye sahip olacağız?” sorusu tek başına yeterli değildir.
Sonuç ellerde değişir. Aynı teknoloji, farklı ellerde farklı sonuçlar doğurur. Bilgi şifa da tahakküm de olabilir. Yapay zekâ eğitimi genişletebilir ya da düşünceyi köreltebilir. Bilgi tek başına yetmez. Bilgi çağında bilginin çoğalması insanı kendiliğinden bilge yapmaz, aksine seçme yeteneği olmayanları daha savunmasız bırakır. Bilgi neyin olduğunu söylerken hikmet, onunla ne yapılacağını sorar.
Makineler bilgiye erişimde insanı geçerken geleceğin insanının “bilen” değil, “seçebilen” kişi olması gerektiği savunuluyor. Geleceğin insanı yalnızca bilen değildir. Hangi cevabın insanı daha iyi yapacağı sorusu hâlâ açık duruyor. Özgürlük seçenek bolluğu değildir. Özgürlüğün, hayır diyebilme gücü olduğu vurgulanıyor. Tüketim kültürü insana arzu satarken daha derin özgürlük, “neyi neden istediğini sorabilmek” anlamına geliyor.
Neden önemli
Söz konusu metin bir olay haberi değil, yapay zekâ çağında eğitim ve özgürlük kavramlarını ele alan bir görüş yazısı; dolayısıyla önemi yeni bir gelişme aktarmasında değil, süregelen bir tartışmaya katkısında yatıyor. Eğitimin hedefini bilgi yüklemekten seçme ve sorgulama becerisine kaydırma çağrısı, okul programlarından ailelerin çocuklarına kazandırmak istediği alışkanlıklara kadar geniş bir karar alanını ilgilendiriyor. Özgürlüğü seçenek bolluğuna karşı hayır diyebilme gücü olarak tanımlaması, tüketim kültürünün bireysel istekleri nasıl biçimlendirdiği sorusunu merkeze alıyor. Yazı bu ilkelerin hangi kurumlar ve yöntemlerle hayata geçeceğini söylemiyor. Böylece bilgiyi hikmete dönüştürecek eğitim modelinin neye benzeyeceği okurun gündemine açık bir soru olarak bırakılıyor.