İzotop analizi, Kuzey Yorkshire’daki Boroughbridge yakınlarında bulunan Devil’s Arrows adlı üç dikili taşın, daha önce sanıldığı gibi yakındaki Plumpton Rocks’tan değil, 18 kilometers (11 miles) uzaktaki Brimham Rocks’tan getirildiğini gösterdi. Bölgesel buz akışı rekonstrüksiyonları, taşların buzullar tarafından taşınmış olamayacağını ortaya koydu. Araştırmacılar, Neolitik toplulukların her biri 25-ton ağırlığındaki taşları planlama, koordinasyon ve mühendislik becerisiyle taşıdığını belirtti.
Devil’s Arrows, daha geniş bir Neolitik kompleksin parçası. En uzun taş 6.85 meters (22.5 feet) yüksekliğinde ve dizilimin güneydeki en uç yaz ay doğumuyla hizalandığı düşünülüyor. 2025 tarihli jeofizik araştırma, kaldırılmış taşların eski konumlarına işaret edebilecek iki manyetik bozulma alanı saptadı. Olası taş yuvaları da dizinin bir zamanlar kuzeye uzandığını ve Great North Route boyunca yol işareti olarak kullanılmış olabileceğini gösteriyor.
Tarihî kayıtlarda, ayakta kalan taşların kuzey-kuzeybatısındaki dördüncü bir taştan 16th century döneminde söz ediliyor; bu taş 17th century başlarında devrilmişti. 1687 tarihli bir kayıt, yerel halkın bir taşı parçalayarak Peg Bridge’in yapımında kullandığını, üst bölümünü Aldborough Manor’a götürdüğünü bildiriyor. J.R. Walbran ise yeniden kullanılan bir monolitin, Boroughbridge pazar meydanından 1852’de Aldborough’ya taşınan Battle Cross Monument olduğunu öne sürmüştü.
Anthony Clarke ve ekibi, üç Devil’s Arrows taşıyla Battle Cross monument ve Peg Bridge’den yapışkan bantla örnek aldı. Kuvars ve feldispat gibi mineraller ayrıldı; kalan malzeme elektron mikroskobuyla incelendi. Zirkon ve apatit minerallerinin izotop analiziyle yaş “parmak izi” çıkarılarak olası kaynakla karşılaştırıldı. Sonuçlar Brimham Rocks’ı en muhtemel kaynak olarak belirlerken Battle Cross monument’ın kayıp Devil’s Arrows taşlarından biri olduğunu da doğruladı.
Çalışma, Proceedings of the Royal Society A Mathematical, Physical and Engineering Sciences’ta 2026’da yayımlandı. DOI: 10.1098/rspa.2026.0504.
Neden önemli
Kaynağın yakın çevreden Brimham Rocks’a taşınması, anıtın yapımını basit bir yerel malzeme kullanımından daha geniş ölçekli bir taşıma ve örgütlenme meselesine dönüştürüyor. Buzulların bu süreçte rol oynamadığının belirlenmesi, 25 tonluk blokların hareketinin Neolitik toplulukların planlama, koordinasyon ve mühendislik kapasitesi üzerinden değerlendirilmesini gerektiriyor. Battle Cross Monument’ın kayıp taşlardan biri olduğunun doğrulanması, tarihî kayıtlarla bilimsel analizi birleştirerek anıt parçalarının sonraki dönemlerde nasıl yeniden kullanıldığını izlemeyi sağlıyor. Jeofizik bulgular ise günümüzdeki üç taşın özgün düzenin tamamı olmadığını destekliyor; dizinin gerçek uzunluğu, kaldırılan taşların sayısı ve Great North Route ile bağlantılı işlevi henüz kesinleşmiş değil.