Savaşlarda siviller, yaşam alanları, tarihî eserler ve ekosistemler hedef alınırken cinsel şiddet de toplumları sindirmek ve parçalamak için planlı bir araç olarak kullanılıyor. Lahey ve Cenevre hukuku ile Roma Statüsü, tecavüz ve ağır cinsel şiddeti savaş suçu, koşullarına göre insanlığa karşı suç sayıyor.
1990’larda Bosna Hersek’teki soykırım sırasında 50 binden fazla Boşnak ve Hırvat kadın, Sırp güçlerinin toplama kamplarında cinsel şiddetine uğradı. Etnik temizliğin parçası olan saldırılar Müslüman nüfusu göçe zorlamayı amaçlıyordu. Faillerin çoğu cezasız kalırken Žene Žrtve Rata mağdurlar için hukuk mücadelesi yürütüyor.
Sudan’da HDK ve müttefik Arap milislerin, özellikle Darfur’daki Massalit ve Arap olmayan toplulukların kadınlarını etnik kimlikleri nedeniyle sistematik biçimde hedef aldığı belgeleniyor. “Dünyanın tecavüz başkenti” diye anılan Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde ise şiddet, toprak, nüfus ve doğal kaynakların kontrolüyle bağlantılı. Doğu Kongo’da 2025 yılının ilk 9 ayında 80.000’den fazla vaka bildirildi; her yarım saatte bir çocuk tecavüze uğruyor. 4 yaşından 80 yaşına kadar kadınları hedef alan saldırılar, toplumu dağıtmak, nüfusu yerinden etmek ve erkekleri kontrol etmek için de kullanılıyor.
Neden önemli
Bosna, Sudan ve Kongo örnekleri, cinsel şiddetin çatışmaların rastlantısal bir sonucu değil, etnik kimlik, zorla göç ve kaynak kontrolüyle bağlantılı bir sindirme yöntemi olduğunu gösteriyor. Bu ortak örüntü, vakaların yalnızca bireysel saldırılar olarak değil, daha geniş savaş suçu ve insanlığa karşı suç süreçleri içinde değerlendirilmesine zemin hazırlıyor. Uluslararası hukuk bu fiilleri tanımlasa da Bosna’da faillerin çoğunun cezasız kalması, hukuki çerçeve ile uygulama arasındaki açığı ortaya koyuyor. Sudan’daki belgeler ve Kongo’daki yüksek vaka sayıları, delillerin toplanması ve sorumluların belirlenmesi sorununu öne çıkarıyor. Açık kalan temel soru, mevcut hukuk mekanizmalarının sistematik saldırıları ne ölçüde kovuşturabildiği ve mağdurların hukuk mücadelesine nasıl karşılık verdiği.
Arka plan
Sudan, FikirPilot arşivinde yeni bir ad değil: son 90 günde bu adın geçtiği bir haber yayımladık; o yazı 24 Ağustos 2026 tarihli.