Besxar, eski OpenAI çalışanı Ashley Pilipiszyn tarafından kurulan bir girişim olarak, uzay boşluğundan yararlanarak gelişmiş yarı iletkenlerin öncül malzemelerini üretmek istiyor. Şirket, SpaceX’in Falcon 9 güçlendiricisiyle yaklaşık bir düzine uçuşta yörüngesel yarı iletken fabrikası prototipi geliştirmek üzere anlaşma sağladı. Falcon 9 güçlendiricileri geçen yıl 163 kez uzaya gidip Dünya’ya döndü ve bu yıl şimdiden 100’den fazla uçuş gerçekleştirdi.
Dünya’daki çip fabrikalarında, üretim sırasında parçacıkların çiplere zarar vermesini önlemek için basınçlı temiz odalar gerekiyor. Pilipiszyn, uzay boşluğunun bu altyapıya alternatif oluşturabileceğini savunuyor. Besxar bu amaçla yaklaşık $14 milyon yatırım aldı; bunun içinde Dauntless Ventures ve Overture VC liderliğindeki $9 milyonluk tohum yatırımı da bulunuyor.
Şirketin “fabship” olarak adlandırdığı, yarı iletken malzemelerini yörüngede taşıyıp test eden ilk iki küçük kapsül, Temmuz ayındaki bir Starlink görevinde uçtu. Kapsüllerin fırlatmaya dayanması, wafer örneklerini kirlenmeden koruması ve onları uzay boşluğuna maruz bırakması hedeflendi. Bir kapsüldeki uçuş veri sisteminde arıza yaşansa da Besxar, numunelerin karadaki uçuş yapılmamış wafer’lara kıyasla en temiz ve en az parçacık içeren örnekler olduğunu bildirdi.
Besxar, önümüzdeki iki yıl boyunca denemelerini sürdürecek; sonraki aşamalarda wafer’ları ısıtıp üzerlerine bir, ardından iki ve daha fazla malzeme katmanı eklemeyi planlıyor. Nihai hedef, SpaceX’in hâlâ geliştirilmekte olan Starship’i gibi araçlarla daha büyük fabrikalar uçurmak ve veri merkezleri, robotlar ile elektrikli araçlarda güç yönetimi sağlayan çiplerde kullanılacak wafer’ları üreticilere sunmak. Şirketin adı, “Star Wars Legends” çizgi romanlarındaki Mandalorian zırhının metali “beskar”dan geliyor. United Semiconductors ve Space Forge da benzer çalışmalar yürütüyor; ancak ürünleri anlamlı miktarlarda Dünya’ya döndürmek ortak bir sorun. Besxar’ın yüzlerce, ardından binlerce wafer üretme hedefi ucuz roketlere bağlı; bunun için SpaceX’in Starship’i işletmeye alması veya Rocket Lab ile Stoke Space’in yeni nesil roketlerini geliştirmesi gerekiyor.
Neden önemli
Bu yaklaşım, yarı iletken üretiminde parçacık kontrolü için kullanılan Dünya’daki temiz oda altyapısına alternatif bir üretim ortamı tartışmasını gündeme getiriyor. Konu, özellikle veri merkezleri, robotlar ve elektrikli araçlarda güç yönetimi sağlayan çiplerin malzeme tedarikiyle ilgilenen üreticileri etkileyebilir. Ancak temiz numuneler elde edilmesi, yörüngede ısıtma ve birden fazla katman ekleme gibi daha karmaşık aşamaların da aynı güvenilirlikle yürütülebileceği anlamına gelmiyor. Besxar’ın karşılaşacağı temel sorun, teknik denemeleri üreticilerin kullanabileceği yüzlerce veya binlerce wafer ölçeğine taşımak ve bunları Dünya’ya ekonomik biçimde geri getirmek. Bu nedenle girişimin planı, yalnızca üretim teknolojisine değil, uygun maliyetli fırlatma kapasitesinin oluşmasına da bağlı.
Arka plan
SpaceX, FikirPilot arşivinde yeni bir ad değil: son 90 günde bu adın geçtiği 2 haber yayımladık; en yenisi 30 Ağustos 2026 tarihli.
Terim: yarı iletken
Yarı iletken, elektriği koşullara göre ileten malzemedir ve işlemci üretiminin temelidir; sektörde tasarım, üretim ve paketleme genellikle ayrı şirketlerdedir.