Meyve sineğinin beynindeki tüm nöron ve bağlantılar ikinci kez haritalandı. Howard Hughes Tıp Enstitüsü Janelia Araştırma Kampüsü’ndeki biyologlarla Google’daki bilgisayar bilimcilerinin ortak çalışması, beyindeki 300 milyondan fazla sinaptik bağlantıyı ortaya çıkardı. Meyve sineğinin sinir sistemi yaklaşık 150.000 nörondan oluşuyor; beyninde bunun yalnızca bir bölümü bulunuyor.
Araştırmacılar, sinek beynini ve karın sinir kordonunun bir kısmını düzenli aralıklarla çok sayıda dilime ayırdı. Elektron mikroskopisiyle görüntülenen bu dilimler, bilgisayar modelleriyle yeniden birleştirildi. Üretken yapay zekâ, kesimlerden kaynaklanan boşluk ve bozulmaları giderirken, başka modeller hücre zarlarını izleyerek nöronların üç boyutlu uzaydaki biçimlerini çıkardı. Ek modeller sinapsları tanıyıp türlerini sınıflandırdı. İnsan denetçiler, modellerin sinaps tanımlama hassasiyetini geri bildirimlerle ayarladı. Beynin diseksiyonundan tamamlanmış bağlantı haritasına ulaşmak yaklaşık dört yıl sürdü.
Connectome olarak adlandırılan bu harita, beyindeki her nöronun konumunu ve diğer nöronlarla kurduğu sinaptik bağlantıları gösteriyor. Bu bağlantılar, duyusal girdilerin işlenmesini, bilgilerin ilgili merkezlere yönlendirilmesini, anı oluşumu veya kas hareketi gibi çıktıları belirliyor. Araştırmacılar, haritanın nörobilimcilere beynin nasıl çalıştığını incelemek için ayrıntılı bir altyapı sağlamasını bekliyor.
Daha önce tamamlanan dişi sinek connectome’u ile birlikte yeni çalışma, erkek ve dişi beyinleri arasındaki farkların incelenmesini sağladı. Araştırmacılar 289 erkeğe özgü, 71 dişiye özgü nöron belirledi. Her iki cinsiyette bulunan 138 nöronun ise erkek ve dişilerde farklı biçim ve bağlantılar oluşturduğu görüldü. Bu farklılıklar, cinsiyet belirlenmesinde rol oynayan doublesex (dsx) ve fruitless (fru) genleriyle her zaman doğrudan açıklanamadı. Cinsiyete özgü nöronlar çoğunlukla temel duyusal işlemleme veya motor kontrolden uzakta, daha üst düzey işlemleme ve karar verme yollarında kümeleniyordu.
Araştırmacılar, sinek beyninin haritalanmasında geliştirilen yöntemlerin daha karmaşık canlılara uygulanabileceğini belirtiyor. Ancak bireysel farklılıkları güvenilir biçimde değerlendirmek için düzinelerce connectome’a ihtiyaç duyulacağı ve sürecin dört yıldan daha hızlı yürütülmesi gerektiği ifade ediliyor.
Neden önemli
Bu çalışma, beynin işleyişini tek tek hücrelerden çok, aralarındaki bağlantı düzeni üzerinden incelemek isteyen nörobilimciler için kullanılabilir bir referans altyapısı sunuyor. Harita, duyusal bilgiden karar verme ve motor çıktılara uzanan süreçlerde hangi bağlantı kümelerinin rolünü test etmeyi kolaylaştırabilir; özellikle erkek ve dişi sinekler arasındaki farklılıkların yalnızca cinsiyet belirleyen genlerle açıklanamaması, araştırma sorusunu bağlantı mimarisine taşıyor. Cinsiyete özgü nöronların üst düzey işlemleme yollarında yoğunlaşması, temel duyularla davranışsal kararlar arasındaki ilişkinin ayrıntılı incelenmesine imkân veriyor. Bununla birlikte, bireysel farklılıkları ayırt etmek için çok sayıda harita ve daha hızlı üretim gerekiyor. Yöntemlerin daha karmaşık canlılarda ne ölçüde uygulanabileceği açık kalıyor.
Arka plan
Second, FikirPilot arşivinde yeni bir ad değil: son 90 günde bu adın geçtiği bir haber yayımladık; o yazı 24 Ağustos 2026 tarihli.