Polonya’nın başkenti Varşova’da, kürtaj hapı dağıtan “abortomat” adlı otomat hizmete girdi. Women Help Women (WHW) ve Abortion Dream Team (ADT) örgütlerinin kurduğu duvar tipi cihaz, 22 minik dolap ve bir tuş takımından oluşuyor; parayla değil taleple çalışıyor. Dünyada ilk olduğu belirtilen otomat, 29 Eylül’de Polonya Parlamentosu’nun karşısındaki Wiejska 9 adresinde, ülkenin ilk kürtaj kliniği ABOTAK’ın içinde açıldı.
80’den fazla ülkede faaliyet gösteren feminist örgüt WHW, sistemi “dünyanın ilk paket dolabı” olarak tanıttı. ADT ise güvenli kürtaj desteği sunduğu için Polonya’da soruşturma ve yargılamalarla karşılaşmış bir kadın hakları grubu.
Polonya, Avrupa’nın en katı kürtaj rejimlerinden birine sahip. 1993 tarihli yasaya göre gebelik, yalnızca kadının hayatı veya sağlığı tehlikedeyse ya da gebeliğin suç sonucu oluştuğuna dair haklı şüphe varsa doktor tarafından sonlandırılabiliyor; suç kaynaklı gebeliklerde sınır 12 hafta. 2020’de Anayasa Mahkemesi, cenindeki ağır hastalık veya engellilik gerekçesini kaldırdı. Kendi gebeliğini sonlandıran kadın cezalandırılmıyor; ancak Ceza Kanunu’nun 152. maddesine göre kürtaja yardım eden veya teşvik eden kişi 3 yıla kadar hapisle karşı karşıya.
Neden önemli
Otomatın önemi, Polonya’daki yasal çerçevenin bıraktığı boşlukta çalışmasından geliyor: gebeliğini sonlandıran kadın ceza almazken yardım eden kişi üç yıla kadar hapisle yargılanabildiği için cihaz, tam bu çizginin üzerinde işleyen bir erişim modeli sunuyor. 2020 Anayasa Mahkemesi kararıyla yasal seçenekler iyice daraldığından bu tür sivil toplum girişimleri ülkedeki kadınlar için fiili erişim kanalına dönüşüyor. Cihazın parlamentonun hemen karşısına yerleştirilmesi, adımı salt bir sağlık hizmeti olmaktan çıkarıp açık bir siyasi mesaja çeviriyor. Daha önce soruşturma ve yargılamalarla karşılaşmış ADT’nin projede yer alması, işletmecilerin Ceza Kanunu’nun 152. maddesi kapsamında yeni kovuşturmalarla karşılaşıp karşılaşmayacağı sorusunu açık bırakıyor. WHW’nin 80’den fazla ülkeye yayılan ağı ise benzer kısıtlamaların olduğu başka ülkelerde de bu modelin denenip denenmeyeceği sorusunu beraberinde getiriyor.