NASA’nın yeni Artifact InSPECtor projesi, her yaştan gönüllüyü uzay teleskopu verilerindeki hataları belirlemek ve yapay zekânın bunları tanımasını geliştirmek üzere çalışmaya çağırıyor. Katılımcılar, gerçek teleskop verilerini inceleyerek hangi sinyallerin astronomik cisimlere, hangilerinin veri hatalarına ait olduğunu öğrenecek.
ESA’nın (European Space Agency), NASA’nın önemli katkılarıyla geliştirdiği Euclid uzay teleskopu, milyonlarca uzak gökadadan ışık topluyor. Bilimsel gözlemlere başladığında NASA’nın Nancy Grace Roman Space Telescope’u da farklı uzaklık ve gökyüzü yoğunluklarında benzer sayıda gökadayı inceleyecek. İki teleskop, evrenin genişlemesi ve bu genişlemeye yol açan karanlık enerji hakkındaki soruların yanıtlanmasına katkı sağlayacak.
Teleskoplardaki spektrograflar, gökadalardan gelen ışığı tayflara, yani renk dizilerine ayırıyor. Bilim insanları bu tayflardan gökadaların uzaklığını, yıldız türlerini ve merkezlerindeki süper kütleli kara deliklere ilişkin bilgileri belirleyebiliyor. Ancak verilerde, gerçek gök cisimlerinden kaynaklanmayan “artifacts” bulunabiliyor. Bunlar teleskop gövdesindeki ışık yansımaları, kozmik ışınlar, kamera veya elektronik sorunları gibi nedenlerle oluşuyor.
Yapay zekâ bu sinyalleri ayıklamayı öğreniyor, ancak yeni araçların verilerinde her zaman doğru ayrım yapamıyor. Gönüllülerin çalışmaları, yapay zekâyı yönlendiren talimatların iyileştirilmesinde kullanılacak. Proje, 2027’nin başlarından itibaren Nancy Grace Roman Space Telescope verilerini de kapsayacak. Katılım için: https://go.nasa.gov/3Uyrguy.
Neden önemli
Proje, uzay teleskoplarından elde edilen büyük veri kümelerinde insan denetiminin neden hâlâ gerekli olduğunu gösteriyor. Yapay sinyal ile gerçek gök cismi arasındaki ayrımın yanlış yapılması, gökadaların uzaklığı ve yıldız özellikleri gibi ölçümlerin güvenilirliğini etkileyebilir; bu nedenle konu yalnızca yapay zekâ geliştirmeyle değil, kozmoloji araştırmalarının veri kalitesiyle de ilgili. Gönüllülerin katkısı, bilim insanlarının her veriyi tek tek inceleme yükünü azaltırken yapay zekânın farklı hata türlerini tanımasına yardımcı olmayı amaçlıyor. Açık kalan soru, bu katkıların Euclid ve Nancy Grace Roman teleskoplarının farklı gözlem koşullarındaki verilerde ne ölçüde tutarlı sonuç vereceği.