Dünya’dan 73 ışık yılı uzaklıktaki GJ 3090 b, 2022’de keşfedilmiş olsa da sıra dışı yörüngesi yeni ölçümlerle belirlendi. Dünya’nın yaklaşık 4,5 katı kütleye sahip alt-Neptün, yıldızının dönüş yönünün tersine hareket ediyor; yörünge ile dönüş ekseni arasındaki açı 136 derece. Bu retrograd yörünge, Şili’deki 3,6 metrelik ESO teleskobundaki NIRPS ve HARPS cihazlarıyla, gezegen geçişleri sırasında yıldız ışığındaki değişimler incelenerek tespit edildi. GJ 3090 b, NIRPS ile saptanan ters yörüngeli ilk kızıl cüce gezegen oldu. Sistemde yön değişikliğine yol açabilecek büyük bir gezegen veya yıldız bulunmuyor. Cenevre Üniversitesi ekibi, gezegenin ters yönde hareket eden ikinci bir gaz ve toz diskinde oluşmuş olabileceğini değerlendiriyor.
Neden önemli
Bu ölçüm, gezegen sistemlerinin oluşumunda yörünge yönünün her zaman ev sahibi yıldızın dönüşüyle uyumlu olmayabileceğini gösteren somut bir örnek sunuyor. Sistemde yörüngeyi sonradan tersine çevirecek büyük bir gezegen ya da yıldızın bulunmaması, açıklamayı bilinen kütleçekimsel etkileşimlerden ziyade oluşum sürecine yöneltiyor. Cenevre Üniversitesi ekibinin ikinci bir gaz ve toz diski senaryosu bu nedenle mevcut verilerle uyumlu bir olasılık olarak öne çıkıyor; ancak kesinleşmiş bir sonuç değil. NIRPS ile kızıl cüce çevresinde bu tür bir yörüngenin belirlenmesi, benzer sistemlerin incelenmesi açısından gözlem yönteminin kapsamını da genişletiyor. Açık soru, ters hareketin gerçekten gezegenin oluşumundan mı kaynaklandığı.