Netflix’in kötü şöhretli Stanford Hapishane Deneyi’ni yeniden canlandıran realite dizisine onay verdiği haberi internette tepki çekti. The New Stanford Prison Experiment adlı yapımın, 45 dakikalık 6 bölüm halinde 21 Ekim’de yayımlanacağı bildirildi. Resmi özete göre 30 gönüllü gerçek bir hapishanede rastgele gardiyan veya mahkum olacak; program güç, hiyerarşi, kontrol, empati ve ahlak ekseninde “Güç yozlaştırır mı?” sorusunu inceleyecek.
X kullanıcıları kararı şaşkınlık ve eleştiriyle karşıladı; bazıları yapımı “hiç bitmeyen parodi” diye niteledi, Netflix’in Squid Game’den yanlış ders çıkardığını söyledi ve ilk deneyden ders alınıp alınmadığını sordu.
1971’de Dr. Philip Zimbardo ve lisansüstü öğrencileri, Stanford kampüsündeki bodrumda kurulan sahte hapishanede üniversite çağındaki erkekleri iki haftalığına gardiyan ve mahkum yaptı. Ancak gardiyanların psikolojik istismarı ile mahkumların kaygı, depresyon ve öfkesi nedeniyle çalışma 6 günde durduruldu. Mahkumlar cinsel aşağılanma, uykusuz bırakılma ve kovalara dışkılamaya zorlama gibi kötü muameleler gördü; bazı gardiyanlar bunları izledi. Müdür rolüyle tarafsızlığını yitirdiği gerekçesiyle eleştirilen Zimbardo, 2016’da böyle bir araştırmanın artık yapılamayacağını söyledi. Stanford, deneyi bugün kötülük psikolojisi ve araştırma etiği derslerinde kullanıyor.
Neden önemli
Bu karar, araştırma etiği derslerinde bir uyarı örneği olarak kullanılan ve ağır psikolojik sonuçlar nedeniyle altı günde durdurulan bir uygulamanın eğlence formatına taşınması anlamına geliyor. Katılımcıların gönüllü olması, güç eşitsizliği altında ortaya çıkabilecek aşağılanma, uykusuzluk ve psikolojik baskı risklerinin nasıl önleneceği sorusunu tek başına yanıtlamıyor. Zimbardo’nun benzer bir araştırmanın artık yapılamayacağını söylemiş olması, programın bilimsel deney yerine realite yapımı olarak konumlandırılmasının etik soruları giderip gidermediğini gündeme getiriyor. Sosyal medyadaki tepki, tartışmanın yalnızca içerikle değil, geçmişteki kötü muamelenin seyirlik hale getirilmesiyle de ilgili olduğunu gösteriyor. Açık kalan temel konu, katılımcıların güvenliğinin hangi kurallarla korunacağı.
Arka plan
Netflix, FikirPilot arşivinde yeni bir ad değil: son 90 günde bu adın geçtiği 15 haber yayımladık; en yenisi 14 Eylül 2026 tarihli.