Yapay zekâ tarafından hazırlanan restoran menülerindeki yiyecek görselleri, kusursuz simetrileri, aşırı pürüzsüzlükleri ve gerçeğe yakın görünmelerine rağmen rahatsız edici olmalarıyla dikkat çekiyor. Reality Defender CTO’su Alex Lisle, bu görselleri, temel ilkelerini anlamadan pizza yapmaya çalışan bir uzaylıya benzetiyor. Bazı örneklerde peynirin aşırı kabarması ya da karideslerin kendi kuyruklarını yiyormuş gibi görünmesi, yapay üretimin açıkça fark edilmesine yol açarken, çoğu görselde sorun ancak daha yakından bakıldığında anlaşılıyor.
Lisle’a göre bu estetik, yapay zekâ modellerinin eğitim biçimiyle bağlantılı. ChatGPT ve Midjourney gibi sistemlerde kullanılan büyük dil modelleri ve difüzyon modelleri, çok büyük veri kümelerindeki kalıpları öğrenerek kullanıcı taleplerine uygun içerik üretmeye çalışıyor. Bu nedenle bir burger restoranı menüsü istendiğinde, Wendy’s, Burger King veya McDonald’s gibi zincirlerin birbirine benzeyen menü stillerini temel alabiliyor. Lisle, ortaya çıkan görsellerin bazen “2015’ten kalma bir Chili’s menüsü” gibi görünmesinin nedenini de modellerin beslendiği veri kümesine bağlıyor.
Yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin yeniden eğitim verilerine girmesi, modellerin kendi çıktılarıyla beslenmesine neden olabiliyor. Bu durum aşırılaştığında “model çöküşü” riski doğuyor. Lisle, bunu bir modelin çıktılarının tekrar tekrar kendisine verilmesiyle oluşan genetik akrabalığa benzetiyor. Ancak menülerde görülen durumun doğrudan model çöküşü değil, çıktı kalitesini düşüren “yakınsama” olduğunu belirtiyor. Elon University’deki Imagining the Digital Future Center yöneticisi Lee Rainie ise modellerin saldırgan olmayan ve “beğenilir” içerikleri tercih edecek şekilde optimize edilmesinin, görsel ve dildeki ayırt edici özellikleri törpüleyerek homojenleşmeye yol açtığını söylüyor.
X’te Labtec adlı bir kullanıcının yaptığı denemede, ChatGPT ile oluşturulan bir menünün 100 kez düzenlenmesi sonucunda yiyecek görsellerinin giderek daha yuvarlak ve pürüzsüz hale geldiği görüldü. Benzer bir deneyi TechCrunch da tekrarladı. Restoranların fiyat veya ürün adlarını değiştirmek için menüleri tekrar tekrar düzenlemesinin aynı etkiyi yaratabileceği belirtiliyor.
Almanya’daki University of Duisburg-Essen araştırmacıları, yapay zekâ üretimi yiyecek görsellerinde “tekinsiz vadi” etkisi bulunduğunu saptadı. Neredeyse gerçek görünen görüntüler, açıkça sahte olanlardan daha fazla tiksinti ve huzursuzluk yaratıyor. Bu tepki, yapay zekâ içeriklerine yönelik kültürel güvensizlikle birleşiyor. Lisle, görüntü ve ses kayıtlarının kanıt olarak sorgulanmadan kabul edildiği dönemin sona erdiğini ve bunun mahkemeler dahil daha geniş alanları etkilediğini belirtiyor.
Neden önemli
Bu bulgular, restoranların menü hazırlarken yalnızca görsel kaliteyi değil, yapay zekâ çıktılarının tekrar tekrar işlenmesinin yaratabileceği tekdüzeliği de gözetmesi gerektiğini gösteriyor. Ürün adları ve fiyatlar değiştirilirken görsellerin giderek birbirine benzemesi, işletmelerin markalarını ayırt ettiren unsurları zayıflatabilir ve müşterilerin menü fotoğraflarına duyduğu güveni etkileyebilir. Sorunun doğrudan model çöküşü değil, modellerin benzer ve beğenilir örneklere yönelmesiyle oluşan yakınsama olması, çözümün yalnızca daha fazla veri kullanmakla sınırlı olmayabileceğine işaret ediyor. Neredeyse gerçek görünen yiyeceklerin huzursuzluk yaratması ise tartışmayı estetikten çıkarıp, yapay zekâ üretimi görüntülerin reklam, kanıt ve gündelik iletişimde nasıl değerlendirileceği sorusuna taşıyor.